Corus Architectendag 2009 Nederland: Duurzaam tot in detail

04 Jun 2009

Henk Wieleman, Technisch Manager bij Vastned offices/industrial, opende de Architectendag met zijn lezing over beheer en onderhoud in de ontwerpfase en het toenemende belang van onderhoud. “In Nederland beschikken we over zo’n 7 miljoen woningen, die in bezit zijn van woningcorporaties, (institutionele) beleggers en particulieren. Terwijl de economische levensduur van woningen ongeveer vijftig jaar bedraagt, werden er de afgelopen jaren slechts 70.000 woningen gebouwd. Dat houdt in dat de vervangingsindex voor woningen honderd jaar is. Onderhoud aan woningen gaat een grote rol spelen om dat verschil van vijftig jaar op te vangen”, aldus Wieleman. “En bij nieuwbouw zal veel aandacht moeten worden besteed aan duurzaam ontwerpen. Het belang van goede detaillering en afwerking spreekt hierbij voor zich.”

Waardevolle afwerking
Jaarlijks investeren institutionele beleggers 70 miljard euro in vastgoed. “Aan onderhoud wordt slechts 1 miljard euro per jaar besteed”, vergeleek Wieleman. “Toch heeft onderhoud een zeer positieve uitwerking op het rendement van vastgoed. Ik maak daarin onderscheid tussen het directe rendement (huur minus exploitatiekosten) en het indirecte rendement (waardegroei van vastgoed). Omdat de waarde van vastgoed amper stijgt is de investeerder op onderhoud aangewezen om de steeds kritischer wordende huurder tegemoet te komen en zo het directe rendement op peil te houden. Met onderhoud blijft het pand technisch up to date en krijgt het in- en extern een goede uitstraling, waardoor de te vragen huurprijs hoger blijft. Verder blijven huurders langer in een pand zitten dat in goede staat verkeerd.”
Wieleman eindigde zijn lezing met de stelling dat onderhoud op de tekentafel begint. “Daar sla je de eerste slagen in de strijd om een gebouw tegen zo laag mogelijke kosten voor lange tijd in de markt te houden. Goede details en een uitgekiende materiaalkeuze spelen hierbij een grote rol. Niet in het minst om faalkosten te beperken, die jaarlijks ongeveer 10 procent van het totale bouwvolume bedragen. In 2008 spreken we dan over 10 miljard faalkosten; een onacceptabel bedrag dat door goed ontwerpen voor een groot deel kan worden teruggedrongen.”

Kwaliteit voor duurzaamheid
Erik Wip, Business Development Manager bij Corus Colors liet tijdens zijn presentatie zien dat Corus investeert in de ontwikkeling van technologie die duurzaamheid bevordert. “De omstandigheden veranderen: onze aanslag op het milieu wordt minder waardoor bijvoorbeeld zure regen afneemt. Daardoor gaan bouwmaterialen in de regel langer mee. Andere bedreigingen voor een materiaal zijn echter nog eminent aanwezig. Denk aan ultraviolet licht. Door middel van geavanceerde UV-resistente coatingtechnologie en de toepassing van het Galvalloy® metallisch substraat kan Corus toch tot 40 jaar garantie geven op Colorcoat HPS200® Ultra”, aldus Wip. “De keuze van het materiaal is dus van het grootste belang om onderhoud en vroegtijdige vervanging te voorkomen”, concludeerde hij. “De plaats waar een gebouw wordt gebouwd stelt eisen aan de mate waarin het materiaal UV- en corrosiebestendig dient te zijn. Aan de andere kant hoeven gebouwen die een korte levensduur hebben en niet onderhevig zijn aan architectonische eisen niet te worden bekleed met optimaal duurzaam Colorcoat HPS200® Ultra. Daarom heeft Corus een breed gamma aan dak- en gevelbekleding beschikbaar, zodat een gebouw altijd kan worden ontworpen met materiaal dat aansluit bij de doelstelling van het gebouw.”

Duurzaam tot in detail
Net als Henk Wieleman was Erip Wip van mening dat beperking van onderhoudskosten al op de tekentafel begint. In zijn presentatie lichtte Wip enkele detailleringstrategieën toe die bijdragen aan een duurzaam gebouw. “Zoals gezegd speelt materiaalkeuze een grote rol. Met Colorcoat® voorgelakt staal kunnen dan ook uitermate duurzame gebouwen worden ontworpen. Maar daarbij is het ook belangrijk dat details zo worden vormgegeven dat permanent contact met vocht wordt vermeden. Ook vuilophoping bij details en overgangen kan door slim ontwerpen worden voorkomen. Goede details zijn dus een onmisbaar instrument bij het beperken van kosten voor onderhoud of vervanging.”
Behalve in de ontwerpfase, is ook in de bouwfase nog een belangrijke slag te slaan in de richting naar een duurzaam gebouw. “De manier waarop met het materiaal wordt omgesprongen speelt een grote rol. Wanneer boor- en snijkanten netjes worden afgewerkt, komt dit de duurzaamheid van een gebouw ten goede. Ten slotte moet de kwaliteit van het bevestigingsmateriaal aansluiten bij de kwaliteit van de gevelbekleding. Anders creëer je alsnog zwakke punten in je dak of gevel.”
Met de manual Bouwen met Colorcoat®, de Colorcoat Connection® helpline en de website www.colorcoat-online.com biedt Corus architecten een rijke bron van inspiratie voor het ontwerpen van duurzame details, vertelde Erip Wip tot slot.

Lange levensduur
Kostenefficiënt, uitvoerbaar en functioneel. Zo beschreef architect Erik Schotte van LIAG Architecten de belangrijkste eigenschappen van goede details. Schotte, die ervaring opdeed bij Rem Koolhaas, liet aan de hand van enkele projecten zien hoe LIAG architecten met eenvoudige en functionele details gebouwen ontwerpt die zowel esthetisch als technisch duurzaam zijn. “Bij ons ontwerp voor scholengemeenschap Niekée hebben we lang nagedacht over de levensduur van het gebouw”, vertelde Schotte. “Die levensduur hebben we op verschillende manieren zo lang mogelijk geprobeerd te maken. Allereerst door een flexibel indeelbaar gebouw te ontwerpen. Dit hebben we gerealiseerd door zo min mogelijk gebruik te maken van betonnen wanden, zodat ruimten in het gebouw gemakkelijk opnieuw kunnen worden ingedeeld en daardoor verschillende functies kunnen vervullen.”
Een andere maatregel om het gebouw zo duurzaam mogelijk te maken was de toepassing van Colorcoat HPS200® op de buitengevel, aldus Schotte. “Een sterke coating, die degeneratie van de buitenkant van het gebouw voorkomt. Daarnaast gaf het uitgebreide kleurenpallet van Colorcoat HPS200® ons de mogelijkheid opvallende en aantrekkelijke gevels te creëren, iets wat de duurzaamheid van een gebouw ook ten goede komt. Het resultaat mag er nu zeer zeker zijn”, besluit Schotte, die met LIAG Architecten de Scholenbouwprijs 2008 won voor Niekée.

Verrassend eenvoudig
De details van Niekée zijn eenvoudig, legde Erik Schotte uit. “Uit kostenoverwegingen is in de hele gevel slechts één kozijnformaat gebruikt. Door de raamopeningen per verdieping ten opzichte van elkaar te verschuiven, is toch een gevarieerd gevelbeeld ontstaan.” De verspringende dichte geveldelen maakten het onmogelijk om een zwaar materiaal zoals baksteen toe te passen – het gebruik van lichte stalen sandwichpanelen was voor de hand liggend, aldus Schotte. “Elk dicht geveldeel bestaat uit twee in elkaar grijpende L-vormige panelen met RC3 isolatie tegen een betonnen achterwand. De boven- en onderkant van de kozijnen zijn voorzien van aluminium gecoate lekdorpels. Eenvoudige details dus, maar na twee jaar kunnen we al zeggen dat ze wel werken.”
Met andere voorbeelden van projecten die op dit moment worden ontwikkeld liet Schotte zien dat met relatief weinig middelen toch kwalitatieve detailleringen kunnen worden gerealiseerd. “We hanteren waar mogelijk steeds dezelfde eenvoudige details, zoals bij het IJburg College in Amsterdam dat in 2010 wordt opgeleverd. Bij dit gebouw, waarin een school, woningen en een sporthal worden gevestigd, hebben we een opvallende gevel ontworpen door gevelplaten uitstulpend op elkaar aan te laten sluiten. Hoewel de gevels in het oog springen, zijn de details verrassend eenvoudig: de platen zijn op elkaar aangesloten door middel van verdiepte bevestiging om het geheel gesloten te maken. Daarnaast zijn alle randen afgedekt en hebben we gebruikgemaakt van goede functionele lekdorpels voor de afwatering.”