Verslag Tata Steel Architectuurdag 2011 België
29 Jun 2011
Renovatie, meer voor minder. Dat was het thema van de Tata Steel Architectuurdag 2011, die dit jaar alweer voor de zesde keer door Tata Steel werd georganiseerd. Plaats van handeling was de Oude Vismijn te Gent.
Na een architectonische rondwandeling door de stad Gent, onder deskundige begeleiding van Gilbert van Hecke (NAV St Lucas), Donald Gabriels (UGent) en Norbert Dewaele (St Lucas), luisterden de bezoekers met veel interesse naar de verschillende vakspecialisten die hun visie op de noodzaak en voordelen van renovatie uiteenzetten. Duidelijk werd dat staal een bij uitstek geschikt materiaal is voor de verduurzaming van de bestaande bouwvoorraad.
Peter Strikwerda verwelkomde de bezoekers met een korte toelichting op de naamsverandering van Corus naar Tata Steel die in januari van dit jaar plaatsvond. “Niet alleen de naam is veranderd”, legde Strikwerda uit. “De verandering markeert een nóg nauwere samenwerking tussen de verschillende Tata Steel units. Met onze gecombineerde kennis van dak- en gevelsystemen kunnen we de kwaliteit van onze producten en dienstverlening nog verder verbeteren.” Een goed voorbeeld is het onderzoek dat meerdere units van Tata Steel doen naar de optimalisatie van energieopwekkende dak- en gevelsystemen, gaf Strikwerda aan. “Iets dat direct aansluit op één van de belangrijkste doelen van renovatie: verduurzaming en reductie van energieverbruik.”
Gent toont couleur locale
Jo Lefebure, hoofd van de Dienst Architectuur Stad Gent, stelde aan het begin van zijn lezing dat Gent een bij uitstek geschikte locatie is voor de Tata Steel Architectuurdag. “Staal en ijzer spelen al lange tijd een belangrijke rol in Gent, en passen ook nu nog immer in de Gentse architectuur. Dat komt juist door de ontwikkeling van de Gentse architectuur door de jaren heen, die het nieuwe altijd met het oude heeft verenigd.” Het thema van de Tata Steel Architectuurdag 2011 past wat Lefebure betreft dan ook goed bij Gent. “Door de eeuwen heen hebben we in Gent te maken gehad met verschillende cultuurwisselingen: van sierlijk naar extreem functioneel in het begin van de 19e eeuw, en aan het einde van diezelfde eeuw weer terug naar sierlijker en meer historische bouw. Al die verschillende invloeden zijn in Gent niet verloren gegaan, maar hebben elkaar juist aangevuld. Wat mij betreft is dat ook het summum van renovatie: het maken van een nieuw geheel met respect voor het oude.”
Renovatie voor revitalisatie
Architect Francis Catteeuw van compagnie-O. architects vertelde over de renovatie van Loods 22 en 23, een project dat laat zien hoe renovatie een belangrijke rol kan spelen bij de revitalisatie van een gebied. In de hoogtijdagen van de gebouwen werden de loodsen gebruikt voor de op- en overslag van katoen. “Het oude Gentse havengebied waarin de loodsen zich bevinden, is verweesd, omdat de haven een gedeelte is verschoven. Het gebied blijft echter opvallend, met enkele fraaie architectonische staaltjes”, legde Catteeuw uit.
Vastgoedontwikkelaar Locus vroeg compagnie-O. architects om een ontwerp te maken voor een combinatie van wonen en werken in de twee leegstaande loodsen. “Hiermee stonden wij en de overige partijen van het bouwteam voor een zware opgaaf”, legde Catteeuw uit. “Immers, voor het bewoonbaar maken van een loods dient het gebouw aan een groot aantal eisen te voldoen, bijvoorbeeld op het gebied van (brand)veiligheid, akoestiek en stabiliteit. Daarnaast dienden we rekening te houden met stedenbouwkundige verordeningen en het feit dat deze loodsen beschermde stadsgezichten zijn. Geen sinecure dus.”
Nieuw en functioneel met origineel karakter
De grootste uitdaging was om ondanks de verkaveling die natuurlijk essentieel is voor het bewoonbaar maken van de loodsen toch het ruimtelijke karakter van de gebouwen intact te houden. “We begonnen met een ‘schone lei’, want van de twee loodsen stonden alleen nog de stalen structuren overeind. Deze hyperstatische structuren zijn erg bijzonder en sterk, door de slimme constructie kan één anomalie worden opgevangen door de rest van de structuur. Deze kracht was ook van groot belang, want het bewoonbaar maken van een gebouw kost doorgaans wel wat massa (beton storten voor akoestiek)”, aldus Catteeuw. In drie lagen realiseerde het bouwteam in totaal 12.000 m2, verdeeld over 10.000 m2 kantoor en 20 woonlofts. “We hebben het geheel ondanks de lange overspanningen zelfs tot in het midden rijkelijk kunnen voorzien van daglicht door het woongedeelte op de bovenste verdieping aan iedere korte zijde wat in te korten. Daarnaast realiseerden we op deze manier terrassen; waardevolle buitenruimte voor de bewoners.” Aan de eisen voor brandveiligheid werd door middel van het plaatsen van spanten – voorzien van isolatie – voldaan. “We denken dat we met de renovatie van Loods 22 een nieuw en functioneel gebouw hebben gerealiseerd waarin het originele karakter van het oude gebouw goed behouden is gebleven”, sloot Catteeuw zijn presentatie af.
Dankwoord schepen Christophe Peeters namens de stad Gent.
De schepen bedankte Tata Steel voor het feit dat zijn stad door Tata Steel gekozen was om de Architectuurdag te houden. Het bood de mogelijkheid om de leefbaarheid en de geschiedenis op een verantwoorde wijze te presenteren met het oog op duurzaamheid en respect voor kwaliteit.
Verder vertelde hij over de ambitieuze plannen die reeds uitgevoerd worden en nog gaan komen, “Een indrukwekkend voorbeeld van vooruitstrevendheid” aldus Peeters.
Kwalitatieve renovatie is nodig!
Pleun Dekker van Tata Steel Colors opende zijn presentatie met een uiteenzetting over de geschiedenis van gecoat staal. “Al snel na de introductie werden de voordelen van dit materiaal – snel, efficiënt, sterk en duurzaam – duidelijk. Niet alleen voor nieuwbouw, maar ook voor renovatieprojecten is gecoat staal bij uitstek geschikt materiaal.” Dat renovatie een belangrijk thema is, illustreerde Dekker aan de hand van enkele cijfers over de situatie met betrekking tot leegstand in België en Nederland. “In Nederland wordt van de totale 47 miljoen m2 vastgoed 6,3 miljoen m2 niet gebruikt en dit percentage is groeiend. Ook in België worden leegstandpercentages gemeten van 12,5% tot zelfs 18%.” Kwalitatieve renovatie is het antwoord volgens Dekker. “Onder kwalitatieve renovatie verstaan we het aanpassen van een gebouw aan de huidige en toekomstige maatstaven, het minimaliseren van energieverbruik, het creëren van meerwaarde en het verbeteren van het uiterlijk van een gebouw.”
Renoveren met staal
“Staal is bij uitstek geschikt als materiaal voor kwalitatieve renovatie”, aldus Dekker. “Met een minimaal volume kunnen grote krachten worden gedragen, anders dan bij bijvoorbeeld beton, waar een veel groter volume benodigd is voor dezelfde sterkte. De slimme verbindingen die met staal kunnen worden gemaakt dragen verder bij aan de grote draagkracht die met staal gerealiseerd kan worden. Een uitstekende eigenschap wanneer op een relatief klein oppervlak extra functionele ruimte gecreëerd moet worden, bijvoorbeeld bij stedelijke renovatieprojecten.”
Staal is ook een materiaal voor de toekomst, vervolgde Dekker. “De productieprocessen worden steeds duurzamer, en de levenscyclus van staal is een gesloten kringloop. Minder dan 1 procent verdwijnt naar de stort. Daarnaast zet Tata Steel zich in voor nieuwe toepassingen, zoals bijvoorbeeld ons Solar Transpired System, dat de warmte van de zon optimaal benut. Via minuscule perforaties in de beplating wordt warme lucht opgenomen en omgezet naar energie. Een simpel maar slim systeem, dat zeer korte terugverdientijden (tussen de 3 – 7 jaar) mogelijk maakt”, legde Dekker uit. “Door dit systeem, of de andere innovaties waar Tata Steel op dit moment aan werkt (bijvoorbeeld fotovoltaїsche coating en de hechting van zonnecellen aan een coating) kunnen renovatiekosten sneller worden terugverdiend.”
U kunt een PDF van de presentatie van dhr. Dekker bij ons aanvragen: tel. +32 (0)70-233009 of via e-mail colorcoat.connectionEU@tatasteel.com.
